حاملگی خارج از رحم چیست و چه مشکلاتی را به وجود می آورد؟

علائم حاملگی خارج رحم- راه های درمان حاملگی خارج رحم فرشته علی بخشی - شنبه، ۰۵ خرداد ۱۳۹۷ - ۹۱ بازدید
حاملگی خارج رحم از مواردی است که متاسفانه هیچ راهی برای نگهداشتن جنین نیست و پس از تشخیص باید هر چه سریعتر به پایان دادن به دوران حاملگی پرداخت.

درباره حاملگی خارج رحم چه می دانید؟

حاملگی خارج از رحم یا (Ectopic pregnancy )) زمانی صورت می گیرد که  تخمک بارور در جایی خارج از رحم لانه‌گزینی و شروع به رشد کند. در حقیقت راهی برای جابه‌جا کردن و هدایت تخمک بارور به درون رحم وجود ندارد، در نتیجه پایان دادن به پروسه ی بارداری تنها راه ممکن برای برطرف مشکل در این نوع حاملگی است. درصد کمی از زنان دچار حاملگی خارج رحم می‌شوند. با وجودی که برخی از عوامل می‌تواند احتمال حاملگی خارج رحم را افزایش دهد، اما احتمال دارد این مشکل برای هر خانمی پیش بیاید و از آنجا که می‌تواند برای مادر بسیار مشکل ساز باشد، لازم است  پس از تشخیص علائم آن تحت درمان قرار گیرد. در این مطلب با مشکلات و دردسرهای حاملگی خارج رحم، عواملی که ریسک این نوع حاملگی را افزایش‌ ی دهد وعلائم و روش‌های درمان این مشکل آشنا ‌شوید.

فرآیند حاملگی خارج از رحم چگونه است؟

تخمک بارور پس از لقاح، از طریق لوله‌های رحم (فالوپ) به سمت رحم حرکت می‌کند. اگر شرایطی پیش بیاید که لوله‌های رحم آسیب دیده یا مسدود شده باشد و نتواند تخمک را رحم منتقل کند، احتمال دارد تخمک در لولۀ رحم لانه‌گزینی کند و در آنجا به رشد خود ادامه دهد. حاملگی خارج رحم در بیشتر مواقع در لوله‌های رحم شکل می‌گیرد اما در موارد بسیار نادر، ممکن است تخمک در تخمدان، دهانۀ رحم یا حتی محل زخم سزارین لانه‌گزینی و به رشد خود ادامه دهد. در برخی موارد نیز ممکن است جنین به طور طبیعی به دیوارۀ رحم بچسبد ولی یک جنین دیگر در لولۀ رحم یا جای دیگری شروع به رشد کند. به این عارضه بارداری به اصطلاح پزشکی هتروتوپ Heterotopia می‌گویند که پدیده‌ای بسیار نادر است. در صورت تشخیص ندادن و درمان نشدن حاملگی خارج رحم، ممکن است رشد جنین تا زمان پارگی لولۀ رحم ادامه یابد و باعث درد شدید و خونریزی در ناحیۀ شکم شود. این امر می‌تواند باعث آسیب دائمی لولۀ رحم شود  یا اینکه به کلی از بین برود. اگر خونریزی داخلی بسیار شدید باشد و به سرعت درمان نشود، متاسفانه احتمال مرگ مادر نیز وجود دارد. به همین دلیل، تشخیص زودهنگام، درمان و مراقبت‌های بعدی در این عارضه اهمیت زیادی دارد.
 

علائم حاملگی خارج رحم

عواملی که احتمال حاملگی خارج رحم را زیاد می کنند


حاملگی خارج رحم ممکن است برای هر بانویی اتفاق بیفتد، حتی اگر این بانوان عوامل خطرساز شناخته‌شده ای  برای این عارضه نداشته باشند. با این وجود، برخی بانوان بیشتر در معرض ابتلا به حاملگی خارج از رحم  هستند. برخی از عواملی که احتمال حاملگی خارج رحم را افزایش می‌دهد عبارت است از:

جراحی‌های مسئله ساز لوله‌های رحم

جراحی‌های مرتبط با مشکل لوله‌های رحم یکی از علت‌های احتمال وقوع حاملگی خارج رحم است.

سابقه ی حاملگی خارج رحم

اگر سابق بر این حاملگی خارج از رحم داشته اید، احتمال وقوع مجدد آن در بارداری بعدی ۱۰ درصد بیشتر است. اگر سابقۀ دو یا چند حاملگی خارج رحم داشته باشید، احتمال وقوع مجدد آن حداقل یک به چهار است.

عفونت در ناحیه دستگاه تناسلی فوقانی

این بیماری به نام التهاب لگن (PID) نامیده می‌شود و اغلب به دلیل درمان نشدن بیماری‌های آمیزشی مانند سوزاک یا کلامیدیا ایجاد می‌شود. با توجه به این که در برخی موارد این بیماری علائمی بروز نمی دهند ابتلا به هر یک از بیماری‌های آمیزشی می‌تواند خطر ابتلا به حاملگی خارج رحم را افزایش دهد، حتی اگر شما از وجود بیماری التهابی لگن آگاه نباشید.


مسائل مربوط به باروری


ناباروری در مواردی به دلیل آسیب‌دیدگی لوله‌های رحم است. اگر در زمان درمان این نوع ناباروری باردار شوید، احتمال وقوع حاملگی خارج رحم بیشتر از حالت عادی خواهد بود.

ابتلا به آندومتریوز: این بیماری ممکن است باعث ایجاد زخمی شود که بر لوله‌های رحم تأثیر بگذارد و خطر بروز حاملگی خارج رحم را افزایش دهد.

بارداری بعد از ۳۵ سالگی

بالا رفتن سن، خطر ابتلا به حاملگی خارج رحم را افزایش می‌دهد. این امر می‌تواند به دلیل تغییر در شیوه ی عملکرد لوله‌ها با افزایش سن زنان باشد.

اعتیاد به مواد مخدر و دخانیات

مصرف سیگار و مواد مخدر خطر حاملگی خارج رحم را افزایش می دهد. اعتقاد بر این است که مصرف سیگار عملکرد طبیعی لوله‌های رحم و فالوپ را مختل می‌کند.

حاملگی خارج رحم چه علائمی دارد؟

علائم حاملگی خارج رحم

 

این نشانه ها معمولاً در اوایل دوران بارداری پدیدار می‌شود و ممکن است از خانمی به خانم یگر متفاوت باشد. با این حال، برخی از بانوان هیچ نشانه ای نشان نمی‌دهند و حاملگی خارج رحم تنها پس از اینکه  لولۀ رحم پاره شد مشخص می‌شود. شما ممکن است علائمی مشابه یک بارداری عادی داشته باشید، پریود شما به تعویق بیفتد یا علائمی مانند حساسیت و درد سینه ها، خستگی و حالت تهوع داشته باشید. همچنین ممکن است دچار علائمی مانند احساس سختی و درد در شکم یا خونریزی واژن شوید که ممکن است به صورت پراکنده و خفیف باشد. بهتر است هر علامتی که دارید را جدی بگیرید. برای جلوگیری از پارگی لوله‌های رحم که یکی از وضعیت‌های اورژانس زنان است و می‌تواند سلامت شما را به خطر بیندازد، تشخیص و درمان حتماً باید با شروع اولیۀ بروز علائم صورت گیرد. اگر هر یک از علائم زیر را دارید، بلافاصله با پزشک خود تماس بگیرید:

درد یا حساسیت در ناحیۀ شکم یا لگن


این درد ممکن است به طور ناگهانی، مداوم و شدید یا در برخی موارد کاملاً خفیف و متناوب باشد. این درد معمولاً در زمان فعالیت، دفع مدفوع یا سرفه زدن شدیدتر می‌شود. ممکن است این درد را تنها در یک طرف  بدن احساس کنید، اما درد می‌تواند در هر نقطه از شکم یا لگن شما نیز وجود داشته باشد. در برخی موارد این درد به شکل شدید یا خفیف است و می‌تواند همراه با تهوع و استفراغ باشد.

لکه‌بینی یا خونریزی واژن


اگر نتیجۀ آزمایش BHCG شما مثبت بود ولی خونریزی واژن یا لکه‌بینی دارید. این وضعیت ممکن است مشابه شروع دوره ی پریود خفیف باشد. خون ممکن است به رنگ قرمز کدر یا قهوه‌ای مانند رنگ خون خشک‌شده باشد و به صورت مداوم یا متناوب، شدید و خفیف ادامه یابد.


درد در شانه‌ها


دل‌درد و خونریزی ممکن است عوامل زیادی داشته باشد، اما درد در شانه ها، به خصوص هنگامی که حالت درازکش هستید، یکی از جدی‌ترین نشانه‌های پارگی لوله‌های رحم در حاملگی خارج رحم است که نیاز به مراقبت سریع پزشکی دارد. منشا درد، خونریزی داخلی است که موجب تحریک اعصابی می‌شود که به شانه‌ها می‌رود.

نبض ضعیف، تپش قلب یا غش

در صورت پارگی لولۀ رحم ممکن است دچار علائمی مانند شوک، نبض ضعیف، تپش قلب، رنگ‌پریدگی پوست، سرگیجه یا غش شوید. در این صورت باید فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

هنگامی که شما در حال درمان ناباروری هستید، پزشک، بارداری شما را با دقت تحت نظر خواهد گرفت و امکان به وجود آمدن این عارضه در شما بسیار کم است، اما با این حال، با مشاهدۀ هر یک از علائم بالا در خود، بلافاصله با پزشک تماس بگیرید.
 

راه های تشخیص حاملگی خارج رحم

حاملگی خارج رحم چگونه قابل تشخیص است؟


تشخیص حاملگی خارج از رحم  کار چندان ساده ای نیست. اگر علائم اولیۀ بارداری خارج رحم را داشته باشید، پزشک با معاینه بالینی، آزمایش خون و سونوگرافی برای تشخیص حاملگی خارج رحم اقدام خواهد کرد. این موارد تشخیصی در زیر آمده است:

معاینات بالینی پزشکی

 پزشک ممکن است در طول معاینه با مشخیص برخی از علائم حیاتی، احتمال حاملگی خارج رحم را بررسی کند. این علائم شامل معاینات واژینالی و ابدومنال (شکمی) است. اگر هنگام معاینۀ ناحیه ی واژن و دهانۀ رحم، دردی در ناحیۀ لگن وجود داشته باشد، احتمال حاملگی خارج رحم بالا خواهد بود. پزشک هر گونه خونریزی یا ترشح واژینال را نیز بررسی خواهد کرد. همچنین پزشک در این معاینه به دنبال تغییراتی در اندازۀ رحم یا تخمدان و وجود هر گونه تودۀ شکمی خواهد بود. در صورت وجود درد هنگام معاینۀ شکمی نیز احتمال حاملگی خارج رحم بالا خواهد بود. درصورتی‌که پزشک احتمال حاملگی خارج رحم را در این معاینات بالا بداند، با انجام سونوگرافی و آزمایش خون از این موضوع مطمئن خواهد شد.

آزمایش خون و ادرار

پزشک به منظور بررسی سطح هورمون hCG (هاش ث ژ) ممکن است آزمایش خون یا ادرار تجویز کند. اگر سطح این هورمون به اندازۀ کافی بالا باشد که دلیلی برای بارداری است ولی در عین حال کمتر از میزان معمول در این مرحله از بارداری باشد، احتمال ابتلا به حاملگی خارج رحمی وجود دارد. با این وجود، اگر سایر نشانه های مربوط به حاملگی خارج رحم را نداشته باشید و پزشک نتواند به طور قطع این موضوع را تشخیص دهد، آزمایش خون ظرف ۴۸ ساعت آینده نیز تجویز خواهد شد. اگر سطح hCG به اندازۀ مورد انتظار افزایش نیافته باشد، می‌تواند نشانۀ حاملگی خارج رحم یا سقط شدن جنین باشد.

انجام سونوگرافی

اگر فرد در هفتۀ ششم بارداری باشد و آزمایش خون نشان‌ دهد که بانو باردار است و همین‌طور در سونوگرافی عادی، جنین (fetus) یا ساک حاملگی در رحم مشاهده نشود، می‌تواند به معنی حاملگی خارج رحم باشد. در این صورت پزشک با استفاده از سونوگرافی واژینال به دقت رحم و لوله‌های رحم را بررسی می‌کند. پزشک ممکن است به دلیل کوچک بودن تخمک لقاح‌یافته یا سایر مشکلات نتواند محل حاملگی خارج رحم را به طور دقیق تشخیص دهد. اما وجود علائمی مانند خونریزی یا وجود توده در لولۀ رحم و تخمدان، احتمال وجود حاملگی خارج رحم را بالا می‌برد.

اگر هیچ‌کدام از علائم حاملگی خارج رحم را ندارید و پزشک نیز در سونوگرافی نتواند به طور قطع این موضوع را تأیید یا رد کند، ممکن است بارداری شما هنوز در مراحل اولیه باشد یا جنین شما سقط شده باشد. به همین دلیل تا زمانی که درد نداشته باشید، پزشک با انجام آزمایش هورمونی و سونوگرافی شما را تحت نظر خواهد داشت و این نظارت تا زمانی ادامه خواهد یافت که پزشک از تشخیص خود مطمئن شود یا علائم شما بیشتر شود. اگر پزشک نتواند در مورد سقط جنین یا حاملگی خارج رحم نظر قطعی بدهد، ممکن است با استفاده از عمل لاپاراسکوپی، لوله‌های رحم را با دقت بیشتری بررسی کند. در این عمل، دوربین کوچکی از طریق یک برش ریز وارد شکم شما می‌شود.

درمان حاملگی خارج رحم

درمان این عارضه با توجه به دقت در تشخیص آن، بزرگی جنین و امکانات موجود پزشکی متفاوت است. روش‌های درمانی حاملگی خارج رحم در زیر آمده است:


درمان دارویی حاملگی خارج رحم

اگر پزشک در مورد حاملگی خارج رحم مطمئن باشد و جنین نیزهنوز  نسبتاً کوچک باشد، ممکن است پزشک از درمان دارویی استفاده کند. در این روش دارویی به نام متوترکسات (Methotrexate) برای فرد تجویز می‌شود. این دارو که از طریق عضله تزریق می‌شود، به وسیلۀ جریان خون به جنین می‌رسد و باعث توقف رشد سلول‌های جفت و در نتیجه پایان یافتن بارداری می‌شود و با گذشت زمان، سلول‌های جنین به تدریج جذب بدن می‌شود. با آغاز اثربخشی دارو، ممکن است کمی درد شکم یا اسپاسم ماهیچه‌ها، کرامپ و احتمالاً تهوع، اسهال و استفراغ داشته باشید. در این مدت باید مطلقا از مصرف الکل، مسکن‌های غیراستروئیدی ضدالتهابی مانند ایبوپروفن، آسپرین و ناپروکسن و هر مولتی‌ویتامین یا مکمل دیگر حاوی فولیک اسید و همچنین رابطۀ جنسی، فعالیت‌های شدید و نور خورشید پرهیز شود. پس از آن، برای بررسی سطح هورمون hCG و اطمینان از حذف حاملگی خارج رحم باید چند آزمایش خون انجام شود. این آزمایش‌ها تا زمانی که سطح هورمون به صفر برسد، معمولاً چند هفته ادامه خواهد یافت. اگر در مدت درمان دارویی، هر گونه نشانه‌ای مانند درد شدید شکم، درد شانه، خونریزی شدید یا نشانه‌های شوک مانند نبض ضعیف، تپش قلب، رنگ‌پریدگی پوست، سرگیجه یا غش داشتید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.انجام جراحی لاپاراسکوپی برای درمان حاملگی خارج رحم

لاپاراسکوپی راه درمان حاملگی خارج رحم

 اگر فرد در مرحله‌ای از بارداری باشد که دیگر درمان دارویی مؤثر نیست یا درد و خونریزی داخلی شدید وجود داشته باشد یا فرد مبتلا به بیماری‌ای است که امکان استفاده از درمان دارویی امکان‌پذیر نباشد، نیاز به عمل جراحی است. اگر وضعیت فرد پایدار باشد و جنین نیز به اندازۀ کافی کوچک باشد، می‌توان آن را از طریق جراحی لاپاراسکوپی خارج کرد. متخصص زنان و زایمان می‌تواند لوله‌های رحم را با استفاده از دوربین کوچکی که از طریق برش باریک ناف وارد شکم شده است، بررسی و در صورت نیاز، جنین یا بافت باقی‌مانده را خارج کند. در این روش، امکان حفظ لوله‌های رحم وجود دارد. با این حال اگر آسیب لوله‌ها جدی باشد یا فرد خونریزی شدیدی داشته باشد، ممکن است نیاز به خارج کردن لولۀ رحم نیز باشد. جراحی لاپاراسکوپی نیاز به بیهوشی عمومی، تجهیزات ویژه و جراح باتجربه دارد و بهبودی کامل آن در حدود یک هفته به طول می‌انجامد. در این روش نیز مانند درمان دارویی، نیاز به چند آزمایش خون پس از عمل جراحی برای بررسی سطح هورمون hCG و اطمینان از حذف کامل حاملگی خارج رحم است. این آزمایش‌ها تا زمانی که سطح هورمون به صفر برسد، حدود چند هفته ادامه خواهد یافت.

جراحی شکمی

در برخی موارد، اگر وجود زخم گسترده یا خونریزی شدید در شکم مشاهده شد و همین‌طور اگر جنین بیش از حد بزرگ باشد، نمی‌توان از تکنولوژی لاپاراسکوپی استفاده کرد. در این حالت، نیاز به عمل جراحی شکمی دارید. برای این عمل، داروی بیهوشی به شما تزریق می‌شود و متخصص زنان و زایمان پس از باز کردن شکم، جنین را از آن خارج می‌کند. در این روش نیز مانند جراحی لاپاراسکوپی، امکان حفظ یا خارج کردن لولۀ رحم بسته به وضعیت بیماری است. پس از عمل، نیاز به شش هفته استراحت دارید. در زمان التیام زخم ممکن است احساس نفخ و درد شکم یا ناراحتی داشته باشید.

اگر Rh ( آر اچ) خون مادر منفی باشد، پس از درمان حاملگی خارج رحم، پادتن Rh به شما تزریق خواهد شد، مگر این که Rh خون پدر کودک نیز منفی باشد.

آیا پس از بارداری خارج رحم می توان دوباره باردار شد؟


هرچه حاملگی خارج رحم سریع تر تشخیص داده و درمان شود، آسیب و جراحت کمتری به لوله‌های رحم تخمدان وارد می‌شود و احتمال تولد نوزادی سالم در بارداری بعدی بیشتر خواهد بود. حتی اگر یکی از لوله‌های شما برداشته شود، باز هم می‌توانید بدون کمک از روش‌های باروری حامله شوید، البته به شرطی که لولۀ دیگر شما وضعیت طبیعی داشته باشد. با این حال، اگر اولین بارداری خارج رحم شما به علت آسیب به لولۀ رحم در اثر عفونت یا بسته شدن لولۀ رحم باشد، احتمال این که لولۀ دیگر هم آسیب دیده باشد بسیار زیاد است. این مسئله می‌تواند احتمال باروری را کاهش و خطر حاملگی خارج رحم را در آینده افزایش دهد. اگر قادر به لقاح طبیعی به دلیل آسیب‌دیدگی لوله‌های رحم نیستید، می‌توانید از روش‌های درمان ناباروری مانند لقاح خارج از رحم یا IVF استفاده کنید.

علائم حاملگی خارج رحم- راه های درمان حاملگی خارج رحم
فرشته علی بخشی دانش آموخته کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات انگلیسی از دانشگاه شهید بهشتی، علاقمند و فعال در مباحث روانشناختی و جامعه شناسی.

دیدگاه ها:

ثبت دیدگاه

ایمیل شما درسایت نمایش داده نخواهد شد

Restricted HTML

  • تگ‌های HTML مجاز: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
  • Web page addresses and email addresses turn into links automatically.